คำสั่งกำปั้นทุบดินไม่อาจดับไฟที่หยั่งรากลึก ตลอดสิบกว่าปีที่ผ่านมา เราแก้ปัญหาฝุ่นควันภาคเหนือด้วย การเผชิญเหตุ และอาศัยเพียง "คำสั่งจากส่วนกลาง" ที่ว่า "ห้ามเผาเด็ดขาด" แต่ผลลัพธ์ที่ได้กลับกลายเป็นความย้อนแย้ง ยิ่งห้ามเหมือนยิ่งยุ ยิ่งขู่จับไฟยิ่งลุกลาม จึงชวนลงไปทำความเข้าใจ "ความจริง" ในพื้นที่ว่า... สำหรับบางวิถีชีวิต ไฟคือเครื่องมือทำมาหากินที่ไม่มีทางเลือกอื่น สารคดีตอนที่ 3 นี้ จะพาไปดูการ "ผ่าทางตัน" และทำความเข้าใจปัญหาเชิงโครงสร้างที่ซับซ้อนกว่าที่ตาเห็น เปลี่ยน ผู้คน ให้มี ตัวตน ด้วยแผนยุทธศาสตร์ 5 ปี เบื้องหลังการสร้างแผนยุทธศาสตร์จัดการฝุ่นควันของเชียงใหม่ที่ เกิดจากการลงพื้นที่จริงใน 3 โซน (เหนือ-กลาง-ใต้) ครอบคลุมกว่า 126 ตำบลติดแนวป่า ดึง "ท้องถิ่น" (อปท.) เข้ามาเป็นหัวใจหลักในการแก้ปัญหา เปลี่ยนจากการดมควันแบบไร้ทิศทาง มาเป็นการวางแผนล่วงหน้าที่จับต้องได้ สนใจเข้าไปดูรายละเอียดข้อมูลการจัดทำแผนของจังหวัดเชียงใหม่ได้ตามลิงค์ด้านล่าง https://canva.link/5gdkwnn1ht6vayg ข้อมูลแผนระดับตำบลในเขตอำเภอโซนเหนือ https://canva.link/gxm6sqa23d7b74l ข้อมูลแผนระดับตำบลในเขตอำเภอโซนกลาง https://canva.link/ipywtlw98x7boai ข้อมูลแผนระดับตำบลในเขตอำเภอโซนใต้ ไฟหลายใบหน้า ทำความรู้จักไฟ 30 ประเภท เลิกมองว่าไฟคือไฟ จะพาไปดูการจำแนกประเภทไฟอย่างละเอียดถึง 30 แบบ ตั้งแต่ "ไฟจำเป็น" เพื่อปากท้อง, ไฟจัดการเชื้อเพลิง, ไปจนถึง "ไฟสุญญากาศ" ที่ไม่มีเจ้าภาพดูแล เมื่อเราจำแนกไฟได้ เราถึงจะจัดการมันได้อย่างเป็นธรรม แอปพลิเคชัน FireD (ไฟดี) เครื่องมือเปลี่ยนกระบวนทัศน์ การแนะนำให้รู้จักกับ FireD ที่ไม่ใช่แค่แอปฯ จัดคิวเผา แต่มันคือ พื้นที่ทางสังคม ที่ทำให้ชาวบ้านอย่าง "นะปี" หรือผู้คนในอมก๋อย มีตัวตนในระบบรัฐ จากเดิมที่ต้องลักลอบจุดไฟอย่างหวาดกลัว สู่การลงทะเบียนให้ข้อมูลพิกัด เพื่อบริหารจัดการร่วมกับจังหวัด เป็นการเปลี่ยนความกลัวให้กลายเป็น "ข้อมูล" ที่ใช้ตัดสินใจบนฐานวิทยาศาสตร์ ถ้าเราบริหารจัดการไม่ได้ เราก็แก้ปัญหาไม่ได้ ร่วมหาคำตอบว่าทำไมการ "คืนอำนาจ" ให้ท้องถิ่นและการใช้ "ความจริง" งัด "ระบบราชการ" จึงเป็นทางที่จะพาเราสู่อากาศสะอาดอย่างยั่งยืน ... เบื้องหลังม่านควัน ไม่ได้มีแค่เปลวไฟ แต่มันคือเรื่องราวของ "มนุษย์" และการต่อสู้เพื่อความอยู่รอด สารคดี ฝุ่น-ไฟ หนทางสู่อากาศสะอาด ความร่วมมือระหว่าง Locals ThaiPBS X ผู้ผลิตอิสระทีม Free From และ เครือข่ายการสื่อสารและการดำเนินการ PM2.5 แบบบูรณาการ