"ลี้" เป็นอำเภอที่มีพื้นที่กว้างใหญ่ถึงเกือบครึ่งหนึ่งของ จ.ลำพูน จุดกำเนิดของลี้ช่างดูคลุมเครือ เพราะยังไม่ได้รับการขุดค้นทางโบราณคดีอย่างเป็นระบบ หากแต่ปรากฏเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ในรูปแบบ "มุขปาฐะ" หรือเรื่องเล่าสืบต่อกันมาในลักษณะ "วีรสตรีท้องถิ่น" ที่มีพระนามว่า "พระนางจามรีมหาเทวี" ทรงเป็นผู้สร้าง "เวียงลี้" ขึ้นในราวปี พ.ศ. 1800 ร่วมสมัยกับพญามังราย เรื่องราวของเวียงลี้ นอกเหนือจากตำนานแล้ว ยังปรากฏหลักฐานทางประวัติศาสตร์ต่าง ๆ ที่สืบเนื่องต่อมา ทั้งในสมัยล้านนาในฐานะเมืองหน้าด่าน จวบจนกระทั่งสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นยังคงปรากฏชื่อ "ลี้" ในฐานะเส้นทางยุทธศาสตร์สำคัญ ในการยกทัพจากลุ่มนำ้ปิงตอนล่าง ขึ้นไปสู่หัวเมืองเหนืออย่างลำพูนและเชียงใหม่